[x]

WIEŻA DLA JERZYKÓW /

Wyróżnienie w konkursie STOP

status / realizacja 2012

mała architektura

STOP logo

Aby uzyskać więcej informacji i ceny produktu poproś o broszurę

W 2011 roku Stołeczne Towarzystwo Ochrony Ptaków (STOP) ogłosiło konkurs na zaprojektowanie budowli lęgowej dla jerzyków, tzw. „wieży dla jerzyków”. Prezydent Warszawy, Pani Hanna Gronkiewicz-Waltz, objęła honorowy patronat nad konkursem. Konkurs miał na celu nie tylko wyłonienie najlepszych projektów wieży, ale także nagłośnienie potrzeby ochrony jerzyka oraz tego, jak bardzo pożyteczny dla człowieka jest ten ptak. Pierwszą w Polsce wieżę postanowiono zbudować według naszej koncepcji na terenie Białołęki, aby zachęcić jak najwięcej jerzyków do gniazdowania w dzielnicy oraz do zjadania meszek i komarów, które są utrapieniem dla mieszkańców.

Jednym z najlepszych sposobów ochrony jerzyków jest tworzenie dla nich bezpiecznych miejsc gniazdowania. Budowa obiektów małej architektury pozwoliłaby ptakom bezpiecznie egzystować w pobliżu człowieka - mogą to być budki lęgowe wieszane na budynkach lub specjalnie dla nich przeznaczone budowle jak prezentowana wieża lęgowa, w której będą mogły spokojnie gniazdować.

wieża dla jerza nad Wisłą

Wieża dla jerza przy Centrum Kopernika w Warszawie. Oryginalne zdjęcie dzięki uprzejmości puszka.waw.pl

Chronione ale zagrożone ///

Obecność jerzyków wokół nas zależy od tego, czy będą miały możliwość gniazdowania w budowlach, które stworzyli ludzie. Pierwotnie jerzyki zamieszkiwały góry, gnieżdżąc się pomiędzy skałami i na wysokich drzewach. Obecnie najliczniejsze populacje znajdują się w miastach i osiedlach. Od lat 90. XX wieku obserwuje się znaczne zmniejszanie liczebności gatunków ptaków w miastach, takich jak jerzyk, czy wróbel, które zamieszkują budynki. Wśród przyczyn wymienia się przede wszystkim remonty i prace termomodernizacyjne oraz zastępowanie starych budynków nowymi. Ocieplane budynki i nowoczesne budownictwo pozbawiane jest zakamarków - dogodnych miejsc lęgowych, w których mogłyby gnieździć się jerzyki. Niestety istniejące przepisy prawne często nie są przestrzegane. W wielu przypadkach, obecność ptaków w budynkach w trakcie remontu powoduje intensywne konflikty pomiędzy miłośnikami ptaków a inwestorami. Ocieplanie budynków w okresie lęgów powoduje śmierć tysięcy ptaków, zamurowanych w szczelinach i zamkniętych w stropodachach.

Co jedzą jerzyki? ///

Pokarm jerzyka stanowią drobne, zjadane w ogromnych ilościach owady jak komary i meszki. W miejscach, gdzie komary są problemem, jerzyki gniazdujące w wieży mogłaby rozwiązać ten problem ! Jako pogromca owadów, w otoczeniu ludzkich siedzib, jerzyk pełni więc bardzo ważną rolę.

Wieże lęgowe pomagają przetrwać jerzykom ///

Proponowana wieża jest wygodnym miejscem schronienia dla jerzyków, zabezpieczonym przed przegrzaniem i opadami, jest trwała i odporna na akty wandalizmu. „Skrzydła” wieży z kaskadowo umieszczonymi pod spodem 90 gniazdami, zapewniają zacienienie i zabezpieczają przed deszczem. Rozwiązanie wykorzystuje podobny i znany już nam sposób gniazdowania jerzyków pod okapami dachu budynków.

Funkcja i forma ///

Dynamiczna sylwetka jerzyka podczas lotu były inspiracją dla projektowanej formy. Długie, wąskie, sierpowato zakończone i wyprostowane w locie skrzydła oraz lekko rozwidlony ogon zostały uchwycone w proponowanej konstrukcji zarówno w rysunku elewacji bocznej jak i frontowej. Konstrukcja służyć będzie w miesiącach wiosenno-letnich, jako bezpieczne, chronione przed warunkami atmosferycznymi miejsce gniazdowania dla ptaków, a całorocznie stanowić będzie rozrzeźbiony i podświetlony o zmroku element - rzeźbę w krajobrazie. Forma wieży nawiązująca do jerzyka w locie łatwo identyfikowana z tym ptakiem ma pomóc promować akcję jego ochrony.

Za pomysłem budowy wieży dla jerzyków leży również chęć zaangażowania młodzieży i społeczności miejskich do eko-przyjaznego sposobu myślenia. Wiele z tych osób miało niewiele, jeśli nie w ogóle, możliwości interakcji z przyrodą lub zaangażowania się w jego ochronę.

inspiracja

Konstrukcja i materiały ///

Kostrukcja stalowa, zabezpieczona ocynkiem ogniowym oraz malowaniem farbą epoksydową z pistoletu w kolorze jasnoszary, fundament żelbetowy prefabrykowany. Modułowe szuflady z dziewięćdziesięcioma komorami lęgowymi umieszczone są kaskadowo w specjalnie przygotowanym stelażu. Proponowany system daje możliwość prostego dostępu do gniazd, łatwego czyszczenia gniazd i ewentualnej wymiany poprzez wysunięcie pudełka -„szuflady”. Specjalnie zaprojektowane otwory wlotowe uniemożliwiają zajęcie budek przez inne gatunki ptaków. Proponowany materiał na gniazda to twarde drewno lite lub sklejka. Ze względów estetycznych oraz zabezpieczenia przed biokorozją, budki mogłyby zostać pomalowane barwnym impregnatem-ekologicznym lakierem w kilku odcieniach brązu, nawiązujące do kolorystyki upierzenia jerzyka.

konstrukcja gniazd

Funkcje dodatkowe ///

Wieża może zostać wyposażona w panele fotowoltaiczne, które mogłyby zapewnić tzw. „czystą energię” wykorzystywaną do działania listew świetlnych LED, elektronicznego wabika oraz ewentualnie zainstalowanych kamer. Podświetlone o zmierzchu wieże na terenach wzdłuż ciągów spacerowych i w publicznych parkach byłyby atrakcyjnym rozwiązaniem, promującym akcję ochrony jerzyka także w czasie jego nieobecności w okresie jesienno-zimowym. W ten sposób struktura będzie funkcjonować jako całoroczna rzeźba i będzie przyciągać więcej uwagi ze strony ludzi, którzy będą świadomi tego, co się robi dla jerzyków.

wieża dla jerza przy Centrum Kopernika w Warszawie

Wieża dla jerza przy Centrum Kopernika w Warszawie. Oryginalne zdjęcie dzięki uprzejmości wydawnictwa Architektura-murator (fot. Marcin Czechowicz).

Zdjęcia zrealizowanych konstrukcji:

Białołęka, Warszawa

Exeter, Wielka Brytania oraz Belfast, Irlandia Północna